Ngày nay khi cuộc cách mạng về công nghệ thay đổi hoàn toàn đời sống xã hội của con người từ cách sống, học tập, việc làm và phương cách mọi người tương tác lẫn nhau thì nhận thức đúng đắn về tư duy phản biện của mỗi cá nhân đối với các vấn đề trên liên mạng xã hội càng trở nên phổ biến và quan trọng. Điều đó muốn ám chỉ là khả năng suy nghĩ rõ ràng và có lập luận đúng đắn về niềm tin bạn tin vào hay những gì bạn đang làm. Theo tổ chức Foundation of Critical Thinking thì người có tư duy phản biện thường được biểu hiện như người biết xem xét cẩn thận, cân nhắc hợp lý các điều kiện, các mối liên hệ giữa các yếu tố khi tìm hiểu một vấn đề hoặc khi tìm hiểu một nhiệm vụ nào đó. Ngoài ra, người có năng lực tư duy phản biện phải có khả năng đưa ra các câu hỏi về các vấn đề mình còn băn khoăn và phải biết chọn lọc các vấn đề quan trọng, đề xuất được những giải pháp và diễn đạt chúng một cách mạch lạc, rõ ràng. Người có năng lực tư duy phản biện luôn xem xét các thông tin khác nhau trong thái độ hoài nghi, không vội vàng đưa ra kết luận về một vấn đề nào đó khi chưa thực sự hiểu sâu sắc về nó; phải biết lựa chọn các thông tin đã có, tổng hợp và phân tích các thông tin mới để đánh giá tính hợp lý của cách phát hiện và giải quyết vấn đề. Hơn nữa, năng lực tư duy phản biện cũng yêu cầu phải có khả năng xác định các tiêu chí đánh giá khác nhau và sẵn sàng tranh luận trên cơ sở có kiến thức liên quan. Chỉ thực hiện đánh giá khi mà ta thu thập đủ và đúng thông tin. Người có năng lực tư duy phản biện cần phải biết phát hiện và chọn lọc thông tin, loại bỏ những thông tin không liên quan, những sai lầm trong lập luận và giải quyết các mâu thuẫn trong tranh cãi. Từ đó, xác định được những thông tin quan trọng, cần thiết, chính xác để đưa ra quyết định. Người có năng lực tư duy phản biện thường gắn liền với năng lực tư duy sáng tạo, có khả năng nêu ý tưởng và tóm tắt chúng một cách cô đọng, súc tích, đưa ra được các kết luận và các cách giải quyết vấn đề một cách chính xác, hợp lý, biết được đánh giá nào là đánh giá tối ưu nhất. Trong các cuộc tranh luận về một vấn đề nào đó, khi nhiều ý kiến được đưa ra, người có năng lực tư duy phản biện phải có khả năng điều chỉnh các ý kiến và tổ chức các hoạt động đạt hiệu quả tối ưu nhất. Các dấu hiệu của năng lực tư duy phản biện trên đều có mối quan hệ tác động lẫn nhau, sự kết hợp đó thúc đẩy cho tư duy phát triển. Người có năng lực tư duy phản biện đồng thời cũng là người có tư duy sáng tạo.
Kỹ năng tư duy phản biên có liên quan đến thành tích học tập của sinh viên. Một sinh viên có tư duy phản biện tốt tốt chắc chắn sẽ có kết quả học tập tốt, và ngược lại. Tác giả tìm hiểu các nghiên cứu về mối quan hệ giữa tư duy phản biện và kết quả học tập của sinh viên ở môi trường giáo dục đại học thì điển hình là nghiên cứu của tác giả Akpur trong năm 2020 kiểm tra mối quan hệ giữa quan trọng suy nghĩ và kết quả học tập của cho thấy rằng các chỉ số của tư duy phản biện là được nghiên cứu bao gồm lý luận, quyết định dựa trên bằng chứng, nhận ra vấn đề và thu nhận thông tin. Kết quả cho thấy mối quan hệ tích cực giữa tư duy phản biện và kết quả học tập và tư duy phản biện là một yếu tố quan trọng trong việc dự đoán kết quả học tập của sinh viên. Ngoài ra, tư duy phản biện là sự xuất sắc về trí tuệ cần thiết để xây dựng khả năng và thành tích học tập của một người cũng như để tạo ra một cuộc sống xã hội hài hòa trong giữa đa số (Almeida & Franco, 2011). Phù hợp với điều này, kỹ năng tư duy phản biện là hiện đang được quan tâm trong các nghiên cứu khác nhau nhằm thúc đẩy tác động tích cực của tư duy phản biện đối với thành tích học tập của sinh viên (Wei, 2020). Hơn nữa, kết quả nghiên cứu của William và cộng sự vào năm 2019 cho thấy mối tương quan thuận giữa điểm tư duy phản biện và kết quả học tập của sinh viên. Vì vậy, những học sinh có kỹ năng tư duy phản biện cao cũng sẽ có kết quả học tập cao.
Tài liệu tham khảo
[1] Almeida, L. S., & Franco, A. H. R. (2011). Critical thinking; its relevance for education in a shifting society. Revista de Psicologia, 29 (1), 176-195
[2] Akpur, U. (2020). Critical, Reflective, creative thinking and their reflections on academic achievement. Thinking Skills and Creativity. Trích dẫn ngày 4/12/2021 từ website https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100683
[3] Wei, B. (2020). The change in the intended senior high school chemistry curriculum in china: focus on intellectual demands. Chemistry Education Research and Practice, 21 (1), 14–23.
Võ Hoàng Bắc - Khoa Kinh tế Quản trị